Reisverhaal
Comment 1

Waarom geur het beste souvenir is

Rama Navami in Kathmandu

Iedere reis levert souvenirs op. Soms passen ze in je hand, tas, of op een geheugenkaart. Het leukst vind ik de onverwachte souvenirs. Zoals een geur. Een paar specifieke geuren halen bij mij de meest levendige reisherinneringen tevoorschijn. In een split second ben ik van druilerig Amsterdam in een buitenwijk van zonnig Paramaribo. Of loop ik door de smalle, kleurrijke straatjes van Baktapur. Deze herinneringen zijn sterker dan foto’s of geluid. Hoe werkt dat?

Sterkste geursouvenir

Mijn sterkste ‘geursouvenir’ is gekoppeld aan mijn eerste reis buiten Europa. Zodra iemand in het voorjaar een vuurtje stookt in zijn (moes)tuin, dan zit ik heel even in Suriname. Brandend afval met een hint van warmere gevoelstemperaturen zijn voor mij een retourtje Switi Sranan. Er is geen bewuste plek, alleen verschillende momenten glijden aan me voorbij. Even diep inademen, om het gevoel nog iets langer vast te houden. Want zodra je je bewust bent van het geursouvenir, is het al verdampt. Hoe werkt dat? Het lijkt namelijk ook alsof een geursouvenir maar één keer geschreven kan worden in je brein. Want toen ik een paar jaar later in Kenia was en daar de warme avondlucht op mijn huid voelde en wat vluchtige dampen van een brandje rook, was ik ook weer in Suriname. Huh? Op scientias.nl legt een psycholoog uit hoe dat kan: ‘Geuren zijn kampioen herinneren. Van alle zintuigen zijn vooral geuren in staat om verloren gewaande intense en emotionele herinneringen aan gebeurtenissen op te roepen. Het geurcentrum ligt dicht bij het emotiecentrum in het brein. De neutrale lijntjes zijn met andere woorden kort. En de eerste indrukken laten vaak diepe sporen na in het geheugen.’

Herinnering van gevoel en sfeer

En specifieke sporen, zo blijkt. Want alleen bij het ruiken van die ene natuurlijke wierook beland ik in de smalle straatjes van Baktapur, Nepal. Ik zie de bakstenen huizen met decoraties van fijn houtsnijwerk en ik hoor het boeddistische mantra om mani padme hum vanuit een speaker door de straten galmen. En andere keer loop ik na het ruiken van een andere wierook in de drukke, nog smallere straatjes van Kathmandu, de Nepalese hoofdstad en voel ik de drukte van het verkeer dat zich door de kleine paadjes wurmt, uitlaatgassen die omhoog kringelen, vele mensen, verkoopwaar en oplichtende reclameborden. Ik zie nooit gezichten van mensen, of de tekst op een reclamebord. De herinnering heeft vooral met mijn gevoel op dat moment en de sfeer te maken.

Minder romantische herinneringen

Vuur en wierook zijn mijn positieve geursouvenirs. Ik raak ze waarschijnlijk nooit meer kwijt. Geen probleem. De geur is fijn en de plekken waaraan ze gekoppeld zijn, ook. Maar ik heb ook minder romantische geurherinneringen.  Opnieuw eentje van Suriname: een specifiek ontsmettingsmiddel dat daar in veel huishoudens gebruikt wordt. Een enkele keer ruik ik die in Nederland. En dan denk ik aan Suriname. Geen speciale plek, geen fijn of vervelend gevoel. Het is gewoon een constatering, hé Suriname!

Walging

Ook heb ik een negatieve geur. Eentje die ik gelukkig niet al te vaak ruik. Zodra ik het bespeur, is het alsof er een golf van walging over me heen trekt. Niet heel verwonderlijk, wat het stinkt ook gewoon. Ik heb het over rauwe vis. En dan niet alleen rauw, maar te lang in de zon, ongekoeld. Je kent het wel, die penetrante geur als vis eigenlijk alleen nog maar weggegooid moet worden. Met de uitleg van scientias.nl snap ik nu direct waarom. De eerste keer dat deze vislucht in overweldigende hoeveelheden mijn neus knock-out sloeg, was op de broeierige markt in Stonetown, Zanzibar. Een drukke plek in de hitte waar zuurstof schaars voelde. Hier verspreidde de vis in 38 graden, zonder ijs maar gepekeld in een van de grootste muggenpopulaties ooit een lucht die op zijn zachtst gezegd onaangenaam was. Scientas.nl vult aan: ‘emoties zijn belangrijke schakels bij het ophalen van herinneringen. Emoties voel je lichamelijk en zijn nauw verbonden met andere lichamelijke indrukken zoals tast- en geurindrukken. De met emoties beladen zintuiglijke prikkels leggen bruggen tussen de ervaring van toen en de ervaring in het heden.’

Controleerbare herinnering?

Zou je het ook kunnen sturen? Dat je heel bewust een bepaalde geursouvenir mee naar huis neemt zodat je die, bijvoorbeeld in een kaarsje kunt meenemen naar thuis? Daar is scientias.nl kort over. En terecht. ‘Veel mooie momenten en inzichten komen niet van het ophalen van feitelijke informatie, maar komen vaak onverwacht. We zouden best wel meer over mogen laten aan het geheugen zelf. Geef die negentig procent geheugenactiviteit meer ruimte in uw bewustzijn naast de tien procent die je zelf controleert.’

Ik ben benieuwd wat mijn volgende souvenir wordt.

Advertisements

1 Comment

  1. Pingback: Bye! September 2015 | Not by the travel book

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s